1. Giới thiệu tổng quan về làng nghề truyền thống Ninh Bình
Ninh Bình là điểm đến hội tụ cả vẻ đẹp thiên nhiên lẫn chiều sâu văn hóa. Nơi đây thu hút du khách từ khắp mọi miền tổ quốc bởi những danh thắng quen thuộc như Tràng An, khu du lịch sinh thái Thung Nham hay Tam Cốc – Bích Động. Không chỉ sở hữu cảnh quan ngoạn mục, vùng đất này còn lưu giữ nhiều làng nghề truyền thống có lịch sử lâu đời. Dù nhịp sống hiện đại ngày càng phát triển, các làng nghề ở Ninh Bình vẫn gìn giữ trọn vẹn bản sắc dân tộc, trở thành điểm dừng chân độc đáo để du khách khám phá, tìm hiểu và cảm nhận hơi thở văn hóa bản địa.
Làng nghề truyền thống tại Ninh Bình được kỳ vọng trở thành một bảo tàng sống, nơi truyền thống và sáng tạo gặp nhau, nơi những giá trị di sản không chỉ nằm trong trưng bày mà thật sự bước ra đời sống mỗi ngày. Tại đây, du khách sẽ được khám phá và trải nghiệm các nghề thủ công nổi tiếng của Ninh Bình như thêu ren Văn Lâm, dệt cói Kim Sơn hay cói Kim Sơn.
2. Những làng nghề truyền thống nổi bật ở Ninh Bình
2.1 Làng gốm Gia Thủy
Địa chỉ: xã Gia Tường, tỉnh Ninh Bình
Xã Gia Tường (Ninh Bình) từ lâu đã nổi tiếng với làng nghề gốm truyền thống có lịch sử hơn 50 năm. Gốm Gia Thủy mang nét đặc trưng riêng biệt nhờ nguồn đất sét nâu vàng đặc hữu của địa phương, loại đất mịn, có độ kết dính cao và khả năng chịu nhiệt tốt, tạo nên chất lượng bền chắc cho từng sản phẩm.
Gốm Gia Thủy mộc mạc nhưng cuốn hút. (Nguồn: Sưu tầm)
Những sản phẩm gốm bán chạy nhất có thể kể đến như bình rượu, chum, vại, được các nghệ nhân cách điệu với hoa văn tinh tế, họa tiết phong cảnh làng quê Việt Nam quen thuộc. Chính sự kết hợp giữa chất liệu độc đáo và bàn tay khéo léo của người thợ đã tạo nên vẻ đẹp mộc mạc nhưng cuốn hút, làm nên dấu ấn riêng của gốm Gia Thủy trong lòng du khách và người yêu gốm trên khắp cả nước.
2.2 Làng thêu ren Văn Lâm (gần Tam Cốc Bích Động)
Địa chỉ: phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Làng nghề thêu ren Văn Lâm nằm ngay trong quần thể du lịch Tam Cốc – Bích Động. Nơi đây từ lâu đã trở thành điểm dừng chân thú vị cho những du khách yêu văn hóa truyền thống. Tương truyền, nghề thêu ren nơi đây xuất hiện từ thời nhà Trần, cách nay hơn 800 năm. Chính bà Trần Thị Dung, phu nhân Thái sư Trần Thủ Độ, là người đã truyền dạy cho dân làng những đường kim, mũi chỉ đầu tiên, đặt nền móng cho một nghề thủ công đầy tinh hoa.
Sản phẩm thêu thủ công tinh hoa của làng thêu ren Văn Lâm. (Nguồn: Sưu tầm)
Trải qua bao thế hệ, nghề thêu ren Văn Lâm vẫn được gìn giữ và phát triển bền bỉ. Chỉ với những sợi chỉ mảnh mai và những tấm vải đủ kích cỡ, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ, từng họa tiết dần hiện lên sống động, mềm mại như những nét vẽ trên lụa. Mỗi sản phẩm là một câu chuyện, là sự tỉ mỉ và tâm huyết mà người thợ gửi gắm vào từng đường thêu.
2.3 Làng cói Kim Sơn
Địa chỉ: xã Phát Diệm, tỉnh Ninh Bình
Làng nghề cói Kim Sơn nằm gần điểm tham quan Nhà thờ đá Phát Diệm, thuộc xã Phát Diệm. Vùng đất này gắn liền với truyền thống quai đê lấn biển và dựng xây những bãi bồi rộng lớn. Cây cói đã bén rễ tại Kim Sơn gần hai thế kỷ, trở thành một phần của đời sống nơi đây. Trải qua hàng trăm năm khai khẩn, người dân đã tận dụng nguồn nguyên liệu dồi dào này để tạo nên nghề dệt chiếu cói nổi tiếng.
Du khách trải nghiệm làm chiếu cói. (Nguồn: Sưu tầm)
Chiếu cói Kim Sơn từ lâu đã vang danh khắp cả nước nhờ độ bền, sự thoáng mát và hoa văn tinh tế. Từng sợi cói được lựa chọn kỹ càng, phơi nắng, nhuộm màu rồi dệt thành những sản phẩm vừa chắc chắn vừa mang nét đẹp truyền thống. Ngày nay các nghệ nhân làng nghề còn sáng tạo thêm nhiều sản phẩm thủ công độc đáo từ cói như thảm trang trí, làn đi chợ, khay đựng đồ, hộp lưu trữ, đĩa, cốc, tách, mũ và cả túi xách thời trang. Những sản phẩm này vừa gần gũi, mộc mạc, vừa mang hơi thở hiện đại nên rất được du khách yêu thích.
Ghé làng nghề cói Kim Sơn, du khách không chỉ được nhìn thấy quy trình làm cói truyền thống mà còn cảm nhận được sự cần mẫn, tỉ mỉ và niềm tự hào của người dân nơi cửa biển.
2.4. Làng nghề mộc Phúc Lộc
Địa chỉ: phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Làng nghề mộc Phúc Lộc từ lâu đã được biết đến như một cái nôi của nghề mộc truyền thống. Ra đời cách đây hàng trăm năm, làng nghề phát triển bền bỉ theo hình thức cha truyền con nối, gìn giữ trọn vẹn những kỹ thuật chạm khắc tinh xảo của ông cha. Từ thuở xưa, những người thợ Phúc Lộc đã nổi tiếng với sự khéo léo, tỉ mỉ, tạo nên các sản phẩm mộc mang đường nét hoa văn tinh tế phục vụ cho việc dựng nhà thờ, chùa, đền, đình, những công trình mang đậm dấu ấn văn hóa Việt. Nhờ đôi tay tài hoa của nghệ nhân, từng khúc gỗ thô mộc được thổi hồn trở thành đồ gia dụng, đồ nội thất và các sản phẩm mỹ nghệ có giá trị cao.
Làng nghề mộc Phúc Lộc là nơi lưu giữ tinh hoa truyền thống nghề mộc. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngày nay, làng nghề mộc Phúc Lộc vẫn được đánh giá là một trong những nơi lưu giữ và bảo tồn tốt nhất tinh hoa nghề mộc truyền thống. Không chỉ được người dân trong tỉnh tin dùng, các sản phẩm gỗ của Phúc Lộc còn được khách hàng nhiều nơi lựa chọn nhờ độ bền, nét chạm trổ sắc sảo và phong cách thủ công đặc trưng mà khó nơi nào có được. Ghé thăm làng nghề, du khách sẽ cảm nhận rõ hơi thở của nghề mộc lâu đời hòa quyện trong những tiếng đục, tiếng đẽo vang lên mỗi ngày.
2.5 Làng mây tre đan Ngọc Động
Địa chỉ: Phường Duy Hà, tỉnh Ninh Bình
Làng Ngọc Động, nổi tiếng với nghề mây tre đan lâu đời, gắn bó với nhiều thế hệ người dân địa phương. Ban đầu, làng chủ yếu sản xuất ghế mây đơn giản nhưng tinh tế, phù hợp khí hậu nhiệt đới, nhanh chóng được thị trường trong nước ưa chuộng và tạo nên không khí giao thương nhộn nhịp. Trải qua nhiều thăng trầm, người dân Ngọc Động vẫn kiên trì gìn giữ nghề, không ngừng cải tiến mẫu mã và nâng cao chất lượng. Nhờ vậy, sản phẩm mây tre đan nơi đây ngày càng đa dạng, vừa đáp ứng nhu cầu trong nước vừa xuất khẩu ra nước ngoài.
Sản phẩm mây tre đan lâu đời, gắn bó với nhiều thế hệ. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngày nay, làng nghề tiếp tục phát triển, đóng góp vào kinh tế địa phương và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách muốn trải nghiệm thủ công tinh xảo và đời sống làng nghề Việt.
2.6 Làng trống Đọi Tam (Hà Nam cũ)
Địa chỉ: Phường Tiên Sơn, tỉnh Ninh Bình
Làng nghề trống Đọi Tam là một trong những làng nghề lâu đời nhất miền Bắc, nổi tiếng với nghệ thuật chế tác trống truyền thống tinh xảo. Nghề làm trống nơi đây đã tồn tại hơn một nghìn năm, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ban đầu, truyền thống làng nghề chỉ truyền cho con trai và con dâu, nay đã mở rộng cả cho nữ giới.
Trống Đọi Tam được chế tác tinh xảo. (Nguồn: Sưu tầm)
Mỗi chiếc trống Đọi Tam đều được làm hoàn toàn thủ công với các công cụ chuyên biệt, từ tang trống đến da trống, tạo nên âm thanh trầm hùng đặc trưng gắn liền với lễ hội, nghi lễ và đời sống tâm linh của người Việt. Hàng năm, các nghệ nhân dù làm việc khắp nơi cũng trở về quê hương dự ngày giỗ tổ nghề và tham gia các trò chơi dân gian như thi bưng trống, căng mặt trống, duy trì truyền thống văn hóa đặc sắc.
Hình ảnh trống Đọi Tam tại Quảng trường Thời Đại Ninh Bình. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngày nay, trống Đọi Tam còn được tái hiện tại Quảng trường Thời Đại Ninh Bình, trở thành biểu tượng văn hóa sống động. Du khách có thể ghé qua Quảng trường Thời Đại Ninh Bình để trải nghiệm và chiêm ngưỡng.
3. Thời điểm lý tưởng để ghé thăm
Mùa khô, từ tháng 11 đến tháng 4, là thời điểm lý tưởng để du khách đến thăm các làng nghề. Lúc này, thời tiết thuận lợi, việc di chuyển dễ dàng sẽ giúp trải nghiệm tham quan của du khách trở nên thoải mái. Nếu muốn cảm nhận không khí sôi động của làng nghề truyền thống Ninh Bình, du khách có thể ghé thăm vào các dịp lễ hội hoặc mùa sản xuất cao điểm, thường là thời điểm trước Tết, khi các nghệ nhân tất bật làm việc, tạo nên những khoảnh khắc đầy sống động và thú vị.
Khi thăm các làng nghề truyền thống ở Ninh Bình và tìm hiểu những nét đặc sắc của từng nơi, du khách sẽ hiểu rõ hơn về những giá trị văn hóa tốt đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ngắm nhìn cảnh quan, trải nghiệm đời sống nghề thủ công và tìm hiểu văn hóa chính là cách để cảm nhận sự gần gũi, trân trọng và yêu mến hơn vùng đất lịch sử giàu truyền thống này.
