1. Giới thiệu tổng quan lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê
Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê được xem là một trong những lễ hội làng nghề tiêu biểu của khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Không gian lễ hội gắn chặt với đời sống cộng đồng và truyền thống trồng hoa cây cảnh lâu đời của người dân nơi đây.
1.1. Thời gian và địa điểm tổ chức Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê
Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê được tổ chức tại làng hoa cây cảnh Vị Khê, nay thuộc phường Vị Khê, tỉnh Ninh Bình. Đây là một vùng đất cổ nằm ven sông Hồng, nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho nghề trồng hoa, cây cảnh phát triển bền vững suốt nhiều thế kỷ. Thời gian tổ chức lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê thường niên từ ngày 12 đến 16 tháng Giêng âm lịch. Đây là thời điểm gắn với dịp giỗ Tổ nghề Tô Trung Tự. Việc lựa chọn thời gian này cũng giúp lễ hội hòa nhịp cùng không khí du xuân đầu năm của người Việt.
Khung cảnh lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê nhìn từ trên cao. (Nguồn: sưu tầm)
Không gian lễ hội trải rộng khắp làng nghề. Từ đình làng cổ kính, khu trưng bày cây cảnh tập trung cho đến từng nhà vườn của các nghệ nhân, tất cả đều trở thành một phần của lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê. Du khách đến đây không chỉ xem cây trong khu triển lãm, mà còn có thể đi sâu vào đời sống thực của làng nghề. Với quy mô ngày càng mở rộng, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê hiện nay không chỉ là sự kiện của riêng một làng, mà đã trở thành điểm hẹn văn hóa - du lịch quen thuộc của nhiều tỉnh thành phía Bắc.
1.2. Ý nghĩa văn hóa và giá trị làng nghề
Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê trước hết là dịp tri ân Tổ nghề Tô Trung Tự, người được xem là đã truyền dạy nghề trồng hoa cây cảnh cho dân làng từ đầu thế kỷ XIII. Trong tâm thức người dân, ông không chỉ là bậc tiền nhân, mà còn là biểu tượng cho sự khởi nguồn của một sinh kế bền vững. Bên cạnh đó, vị Khê còn được coi là cái nôi của nhiều loài hoa truyền thống như lan, đào, trà my, đỗ quyên. Thông qua lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, những giá trị ấy được nhắc lại, gìn giữ và lan tỏa.
Không dừng ở đó, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê còn góp phần bảo tồn và phát huy nghệ thuật cây cảnh mang triết lý nhân văn sâu sắc. Mỗi dáng cây, mỗi thế cây cảnh nghệ thuật đều ẩn chứa câu chuyện về thời gian, về sự kiên nhẫn và tinh thần sáng tạo của con người. Quan trọng hơn, lễ hội thể hiện niềm tự hào của cộng đồng về nghề truyền thống đã mang lại cuộc sống sung túc. Với người Vị Khê, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là dịp để nhìn lại chặng đường phát triển của quê hương.
2. Nguồn gốc và lịch sử lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê
Từ một ấp nhỏ ven sông, Vị Khê đã trở thành biểu tượng của nghệ thuật cây cảnh Việt Nam. Để hiểu vì sao lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê có sức sống bền bỉ và ý nghĩa sâu sắc, cần nhìn lại lịch sử hình thành của làng nghề cũng như quá trình ra đời của chính lễ hội.
2.1. Làng nghề Vị Khê và truyền thống trồng hoa cây cảnh
Theo ngọc phả đình làng, Vị Khê xưa có tên là Nguyễn Gia Trang, hình thành từ thời Ngô. Thành hoàng làng là Nguyễn Công Thành, một vị tướng trấn thủ Sơn Nam dưới thời Ngô Quyền, người có công khai khẩn đất đai và ổn định đời sống dân cư. Từ những ngày đầu, cụ Nguyễn Gia Trang đã gắn bó với nông nghiệp. Trong đó nghề trồng hoa cây cảnh dần hình thành như một hướng sinh kế đặc biệt. Theo thời gian, kỹ thuật trồng, uốn tỉa và tạo thế cây ngày càng tinh xảo.
Nghi thức truyền thống tại lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê. (Nguồn: sưu tầm)
Vị Khê được xem là làng quất nguyên thủy và là quê gốc của nhiều loài hoa dân tộc như lan, đào, trà my, đỗ quyên. Những giống hoa này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước, mà còn góp phần định hình thẩm mỹ hoa cảnh của người Việt. Đặc biệt, làng còn sở hữu nhiều tác phẩm cây cảnh hàng trăm năm tuổi. Những gốc cây cổ thụ được coi là báu vật, là minh chứng sống động cho lịch sử lâu đời của nghề. Chính nền tảng này đã tạo tiền đề cho sự ra đời của lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê sau này.
2.2. Quá trình hình thành và phát triển lễ hội
Năm 1211, Thái úy Tô Trung Tự đến Nguyễn Gia Trang và truyền dạy nghề trồng hoa cây cảnh cho dân địa phương. Từ đây, nghề hoa chính thức có người khai sáng, được tổ chức và phát triển bài bản. Dưới các triều đại phong kiến, Vị Khê nhanh chóng trở thành làng hoa nổi tiếng. Nhiều quan chức, vua chúa từng ghé thăm và thưởng ngoạn cây cảnh nơi đây.
Người dân Vị Khê từng mang cây cảnh ra kinh đô dự thi trong các hội hoa xuân. Nhiều lần đoạt giải cao, họ được vua ban thưởng lụa điều. Những câu chuyện này trở thành niềm tự hào được kể lại qua nhiều thế hệ. Cho đến năm 2007, lễ hội hoa cây cảnh đầu xuân chính thức được khôi phục. Từ đó đến nay, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê được tổ chức thường niên, ngày càng quy mô và chuyên nghiệp hơn.
3. Các hoạt động nổi bật tại lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê
Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê không chỉ là một buổi trưng bày hoa đơn thuần. Đây là một chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và cộng đồng kéo dài nhiều ngày. Mỗi hoạt động đều góp phần tạo nên bản sắc riêng cho lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê.
3.1. Không gian trưng bày hoa và cây cảnh nghệ thuật
Điểm nhấn lớn nhất của lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê là không gian trưng bày hàng nghìn tác phẩm cây cảnh tự nhiên, cây cảnh nghệ thuật, cây thế được tuyển chọn công phu. Mỗi tác phẩm phản ánh một phong cách khác nhau. Có phong cách hoài cổ, tái hiện vẻ đẹp cổ kính của thiên nhiên. Có phong cách tự nhiên, giữ gần nguyên hình dáng cây. Cũng có phong cách ngẫu hứng, thể hiện sự sáng tạo tự do của nghệ nhân.
Không gian trưng bày các mẫu cây cảnh. (Nguồn: sưu tầm)
Không gian làng nghề trong những ngày lễ hội được ví như một công viên nghệ thuật thu nhỏ. Hoa, cây, đá, cá được sắp đặt hài hòa, tạo nên những góc nhìn giàu chất thơ. Chính không gian này khiến lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê trở thành điểm check-in yêu thích của du khách.
3.2. Nghi lễ truyền thống và sinh hoạt văn hóa
Song song với phần trưng bày là các nghi lễ truyền thống được tổ chức trang nghiêm. Người dân thực hiện tế lễ, dâng hương và rước theo nghi thức cổ truyền. Các nghi lễ gắn với những công trình tâm linh quan trọng của làng như đình Vị Khê, chùa thờ thiền sư Không Lộ và phủ thờ Mẫu. Thông qua những nghi lễ này, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê thể hiện sự gắn kết cộng đồng và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
3.3. Hoạt động trải nghiệm dành cho du khách
Đến với lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, du khách không chỉ đi xem hoa mà còn được sống trong không gian làng nghề cổ hơn 800 năm tuổi. Mọi người có thể dạo quanh các tuyến đường làng, ghé thăm từng nhà vườn để chiêm ngưỡng bonsai, cây thế và những gốc cây cổ được chăm sóc qua nhiều thế hệ. Mỗi tác phẩm đều gắn với một câu chuyện về giống cây, dáng thế và quá trình nuôi dưỡng bền bỉ của người trồng hoa.
Một trải nghiệm đặc biệt là giao lưu trực tiếp với các nghệ nhân. Du khách được nghe họ kể về kỹ thuật uốn tỉa, cách tạo dáng, thời điểm cắt giật cành và bí quyết giữ cho cây khỏe, đẹp. Nhiều nghệ nhân sẵn sàng thị phạm ngay tại vườn, giúp người xem hiểu rõ giá trị công phu ẩn sau vẻ đẹp tự nhiên của mỗi dáng cây.
Bên cạnh đó, hoạt động mua bán và trao đổi cây cảnh diễn ra sôi động trong suốt lễ hội. Du khách có thể chọn mua bonsai, cây thế, hoa chậu từ nhiều vùng miền khác nhau. Không khí giao thương ở lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê vừa nhộn nhịp, vừa văn minh, tạo nên một trải nghiệm trọn vẹn giữa thưởng lãm, học hỏi và kết nối văn hóa làng nghề.
4. Trải nghiệm dành cho du khách khi đến lễ hội
Không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê còn là một hành trình trải nghiệm đáng nhớ với bất kỳ ai yêu thiên nhiên và nghệ thuật. Mỗi góc làng, mỗi nhà vườn đều mang đến một cảm xúc rất riêng.
4.1. Check-in và thưởng lãm không gian xuân
Thời điểm đầu xuân, cả làng Vị Khê rực rỡ trong sắc hoa và không khí xuân ngập tràn. Từ đầu làng đến cuối xóm, đâu đâu cũng thấy những chậu hoa, cây cảnh được bày biện gọn gàng trước cổng nhà và dọc theo các trục đường chính. Không khí lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê vì thế lan tỏa rất tự nhiên, mang đến cảm giác rộn ràng nhưng vẫn yên bình, rất đặc trưng của một làng nghề cổ.
Một góc check-in cực đẹp tại làng Vị Khê. (Nguồn: sưu tầm)
Những tuyến đường làng trở thành điểm check-in lý tưởng cho du khách. Xe cộ từ khắp nơi tấp nập đổ về mua hoa, cây cảnh. Người xem, người chụp ảnh, người chọn cây tạo nên một nhịp sống sôi động hiếm thấy. Tiếng nói cười hòa lẫn hương hoa thoang thoảng trong gió, vẽ nên một bức tranh xuân sống động và đầy sức sống.
Không gian các nhà vườn luôn thu hút đông du khách. Từ trà, cúc, đỗ quyên, mẫu đơn, dạ yến thảo, cho đến chuỗi ngọc khoe sắc trong từng góc vườn. Mỗi loài hoa góp thêm một gam màu riêng cho lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê. Du khách có thể thong thả dạo quanh, chụp ảnh và thưởng lãm những tác phẩm bonsai nghệ thuật, cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp tinh tế của mùa xuân nơi làng nghề Vị Khê.
4.2. Gợi ý kết hợp tham quan điểm đến lân cận
Sau khi tham quan và thưởng ngoạn lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, du khách có thể tiếp tục hành trình du xuân bằng việc ghé thăm các điểm đến văn hóa – tâm linh nổi tiếng trong khu vực. Gần làng Vị Khê là Khu di tích Đền Trần, Chùa Phổ Minh và Chùa Vị Khê. Đây đều là những công trình có giá trị lịch sử lâu đời, không gian thanh tịnh, rất phù hợp để vãn cảnh, dâng hương và cầu bình an đầu năm.
Hành trình trong ngày có thể bắt đầu từ buổi sáng tại lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê. Du khách dành thời gian tham quan các khu trưng bày, ghé thăm nhà vườn, chụp ảnh và giao lưu với nghệ nhân. Buổi trưa, có thể nghỉ ngơi, ăn uống tại khu vực trung tâm phường Vị Khê hoặc di chuyển sang khu Đền Trần và Chùa Phổ Minh để tiếp tục tham quan, cảm nhận không khí du xuân linh thiêng, nhẹ nhàng.
Khu di tích Chùa Phổ Minh. (Nguồn: sưu tầm)
Trước khi kết thúc chuyến đi, du khách có thể ghé qua Quảng trường Thời Đại tại Sun Urban Hà Nam để check-in và lưu lại những bức ảnh đẹp. Không gian quảng trường rộng rãi, kiến trúc hiện đại, kết hợp hài hòa với cảnh quan đô thị mới, tạo nên điểm nhấn thú vị sau một ngày tham quan làng nghề và di tích lịch sử. Đây cũng là điểm dừng chân nhẹ nhàng, phù hợp với không khí mùa xuân, trước khi du khách trở về và khép lại hành trình du xuân đầu năm trọn vẹn.
5. Kinh nghiệm tham gia lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê
Để có trải nghiệm trọn vẹn tại lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, du khách nên chuẩn bị một vài kinh nghiệm nhỏ nhưng hữu ích. Những lưu ý này giúp chuyến đi trở nên nhẹ nhàng và nhiều cảm xúc hơn.
5.1. Thời điểm tham quan lý tưởng
Để cảm nhận trọn vẹn không khí lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, du khách nên lựa chọn đi vào những ngày chính hội từ 12 đến 16 tháng Giêng âm lịch. Đây là giai đoạn lễ hội diễn ra đầy đủ các nghi lễ truyền thống, hoạt động trưng bày và giao lưu với nghệ nhân, giúp người tham quan dễ dàng hình dung toàn diện về đời sống văn hóa của làng nghề.
Trong khung thời gian này, buổi sáng từ khoảng 7 giờ đến 10 giờ được xem là lý tưởng nhất để tham quan. Lúc này ánh sáng dịu, không khí mát mẻ và lượng khách chưa quá đông, nhờ đó du khách có thể thong thả dạo quanh các nhà vườn, chụp ảnh và thưởng lãm không gian lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê một cách trọn vẹn hơn.
5.2. Lưu ý khi tham quan và mua cây cảnh
Khi tham gia lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê, điều đầu tiên du khách cần lưu ý là tôn trọng không gian làng nghề và các nghi lễ truyền thống. Tại khu vực đình làng, nơi tổ chức tế lễ hoặc rước, nên giữ thái độ trang nghiêm, nói chuyện nhỏ nhẹ và không chen lấn để đảm bảo sự tôn nghiêm của lễ hội.
Nghệ nhân đang chăm sóc cây cảnh Vị Khê. (Nguồn: sưu tầm)
Từ việc tham quan đến mua cây, du khách cũng cần giữ sự cẩn trọng tương tự. Không nên tự ý chạm, bẻ cành hoặc dịch chuyển chậu cây trong các nhà vườn. Nếu có ý định mua, nên trao đổi kỹ với nghệ nhân về cách chăm sóc, điều kiện sinh trưởng và phương án vận chuyển. Do lượng khách đổ về lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê khá đông dịp giáp Tết, việc chủ động phương tiện và thời gian sẽ giúp chuyến đi thuận lợi và trọn vẹn hơn.
Lễ hội hoa cây cảnh Vị Khê là điểm hẹn văn hóa đặc sắc mỗi độ xuân về. Đây không chỉ là lễ hội thưởng hoa, mà còn là hành trình ngược dòng lịch sử của một làng nghề trăm năm. Thông qua lễ hội, du khách có cơ hội cảm nhận sự tinh tế, tài hoa và thịnh vượng của Vị Khê hôm nay. Nếu có dịp du xuân miền Bắc, hãy một lần ghé thăm làng cây cảnh Vị Khê để thấy rằng giữa nhịp sống hiện đại, vẫn còn đó những giá trị truyền thống bền bỉ và đầy sức sống.