1. Tổng quan về lễ hội Ninh Bình mùa xuân
Ninh Bình được xem là một trong những trung tâm văn hóa - tâm linh lớn của miền Bắc. Nơi đây từng là kinh đô của nước Đại Cồ Việt hơn một nghìn năm trước. Chính bề dày lịch sử ấy đã tạo nên mật độ lễ hội dày đặc, gắn với vua chúa, danh nhân, Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Mỗi dịp xuân về, không gian lễ hội xuân Ninh Bình trở nên rộn ràng, từ làng quê đến đền chùa, từ cố đô đến các danh thắng. Cùng với đó là, tiếng trống hội hòa cùng mùi hương trầm, sắc hoa và dòng người hành hương đã tạo nên một bức tranh văn hóa sống động, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa trong không khí linh thiêng đầu năm.
Người dân nô nức đổ về Ninh Bình tham gia hội xuân. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Đây là cách người dân gìn giữ ký ức lịch sử, truyền lại giá trị truyền thống và nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng cho các thế hệ sau. Thông qua nghi lễ, trò chơi dân gian và nghệ thuật trình diễn, những câu chuyện về vua Đinh, vua Lê, các vị thánh và cao tăng được tái hiện một cách gần gũi. Đặc biệt, mùa xuân với thời tiết ấm áp, cảnh sắc tươi mới và núi non sông nước hữu tình càng làm nổi bật sức hút của lễ hội xuân Ninh Bình, mang đến cho du khách trải nghiệm trọn vẹn khi vừa hành hương, vừa tham quan danh thắng và thưởng thức ẩm thực địa phương.
2. Những lễ hội truyền thống tiêu biểu ở Ninh Bình
Hệ thống lễ hội xuân Ninh Bình diễn ra liên tục từ tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch, tạo nên một mùa lễ hội đúng nghĩa trên vùng đất Cố đô. Mỗi lễ hội mang một không gian riêng, một câu chuyện lịch sử riêng và một sắc thái văn hóa khác nhau. Tuy vậy, tất cả đều gặp nhau ở tinh thần hướng về cội nguồn, tri ân tiền nhân và cầu mong cho một năm mới bình an, thịnh vượng.
2.1. Lễ hội Chùa Bái Đính
Lễ hội Chùa Bái Đính khai hội từ mùng 6 tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng Ba âm lịch. Lễ hội diễn ra tại quần thể chùa Bái Đính, nằm trong khu vực cố đô Hoa Lư, nơi hội tụ hài hòa giữa ngôi chùa cổ có lịch sử hàng nghìn năm và khu chùa mới với quy mô đồ sộ, hiện đại. Chính không gian linh thiêng và bề thế ấy đã tạo nên sức hút đặc biệt khiến nơi đây trở thành điểm hành hương lớn bậc nhất miền Bắc mỗi dịp đầu năm.
Các nhà sư đến lễ Phật tại lễ hội chùa Bái Đính. (Nguồn: Sưu tầm)
Bên cạnh đó, lễ hội là dịp để tăng ni, Phật tử và du khách thập phương lễ Phật, cầu nguyện cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Không khí trang nghiêm lan tỏa từ tiếng chuông chùa, làn khói hương bảng lảng cho đến dòng người trật tự tiến vào các điện thờ. Trải nghiệm đáng nhớ nhất là hành trình chiêm bái quần thể chùa rộng lớn, khi du khách thong thả bước qua hành lang La Hán, dâng hương tại điện Tam Thế và phóng tầm mắt ra khung cảnh cánh đồng, núi đá vôi hùng vĩ bao quanh tạo nên cảm giác vừa linh thiêng vừa thanh tịnh.
2.2. Lễ hội Trường Yên (Lễ hội Hoa Lư)
Lễ hội Trường Yên, còn gọi là lễ hội Hoa Lư, là lễ hội lớn nhất tỉnh Ninh Bình. Hội diễn ra từ ngày 8 đến ngày 10 tháng Ba âm lịch tại khu di tích cố đô Hoa Lư. Lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao của vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành. Đây là hai vị vua có vai trò đặt nền móng cho nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên ở Việt Nam.
Nghi thức lễ truyền thống tại đền vua Đinh. (Nguồn: Sưu tầm)
Phần lễ của hội gồm nghi thức rước nước và tế lễ trang nghiêm. Nghi thức rước nước tái hiện tín ngưỡng cầu mưa thuận gió hòa của cư dân nông nghiệp xưa. Trong khi đó, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động dân gian như cờ người, đua thuyền, kéo co và các trò chơi truyền thống khác. Trong hệ thống lễ hội xuân Ninh Bình, đây là lễ hội mang đậm màu sắc lịch sử và tinh thần thượng võ.
2.3. Lễ hội đền Đức Thánh Nguyễn
Lễ hội đền Đức Thánh Nguyễn được tổ chức từ ngày 8 đến ngày 10 tháng Ba âm lịch tại xã Đại Hoàng. Nhân vật được thờ là Thiền sư Nguyễn Minh Không, một vị cao tăng nổi tiếng thời Lý. Ông được người dân tôn vinh là Đức Thánh Nguyễn vì có công chữa bệnh cho vua Lý và nhân dân. Bên cạnh đó, ông cũng là người góp phần phục hưng nghề đúc đồng, một tinh hoa của văn minh Việt cổ.
Múa lân tại lễ hội đền Đức Thánh Nguyễn. (Nguồn: Sưu tầm)
Nghi lễ chính trong lễ hội xuân Ninh Bình tại đền Đức Thánh Nguyễn là rước nước từ sông Hoàng Long về đền. Nghi thức này mang ý nghĩa thanh tẩy không gian thờ tự và cầu mong sự trong lành, thịnh vượng. Ngoài ra, lễ hội còn có các hoạt động tế lễ truyền thống và trò chơi dân gian. Giá trị văn hóa của lễ hội gắn chặt với y học cổ truyền và nghề thủ công, tạo nên bản sắc riêng khó trộn lẫn.
2.4. Lễ hội đền Thái Vi
Đền Thái Vi nằm tại thôn Văn Lâm, phường Nam Hoa Lư và thuộc khu vực danh thắng Tam Cốc, là một trong những điểm lễ hội tiêu biểu của mùa xuân Ninh Bình. Lễ hội được tổ chức từ ngày 14 đến ngày 16 tháng Ba âm lịch, trong đó ngày rằm tháng Ba là chính hội và cũng là thời điểm đông du khách nhất. Đây là dịp để người dân địa phương và du khách tưởng nhớ công lao của các vua Trần, đặc biệt là vua Trần Thái Tông, người từng chiêu dân lập ấp, đặt nền móng cho cuộc sống trù phú tại vùng đất này.
Nghi thức lễ tại lễ hội đền Thái Vi. (Nguồn: Sưu tầm)
Điểm nhấn của lễ hội nằm ở hệ thống lễ vật truyền thống mang nhiều ý nghĩa biểu tượng. Người dân dâng lên vua bánh dày lớn, cơm gạo tám và canh rau sắng, thể hiện sự thanh bạch, cao khiết và lòng tri ân sâu sắc đối với bậc tiền nhân. Trong không gian núi non Tam Cốc hùng vĩ, hòa cùng kiến trúc cổ kính của ngôi đền, lễ hội tạo nên một bầu không khí vừa linh thiêng vừa thơ mộng, góp phần làm nên nét rất riêng cho du lịch Ninh Bình.
2.5. Lễ hội Tràng An
Lễ hội Tràng An được tổ chức vào ngày 18 tháng Ba âm lịch tại Quần thể danh thắng Tràng An, nơi thờ phụng Quý Minh Đại Vương, một trong ba vị thánh trấn giữ Sơn Nam thời Hùng Vương. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, lễ hội còn gắn liền với không gian thiên nhiên kỳ vĩ. Từ đó tạo nên một bối cảnh hiếm có khi các nghi lễ được thực hiện trên dòng sông, giữa hệ thống hang động và núi đá vôi trùng điệp.
Lễ hội Tràng An gắn với hình ảnh sông nước đặc trưng. (Nguồn: Sưu tầm)
Chính sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố tín ngưỡng và cảnh quan đã làm nên nét độc đáo của lễ hội này. Du khách được ngồi thuyền theo đoàn rước, lắng nghe tiếng nhạc lễ vang vọng giữa núi non, từ đó cảm nhận rõ bầu không khí thiêng liêng và huyền ảo. Qua đó, lễ hội Tràng An không chỉ là dịp tưởng nhớ bậc tiền nhân mà còn góp phần tôn vinh vẻ đẹp thiên nhiên và giá trị di sản thế giới của vùng đất Ninh Bình.
2.6. Một số lễ hội xuân truyền thống khác tại Ninh Bình
Bên cạnh các lễ hội quy mô lớn, Ninh Bình còn sở hữu nhiều lễ hội làng mang đậm bản sắc địa phương, phản ánh rõ nét đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tiêu biểu có lễ hội làng Ngọc Lâm tại xã Yên Mạc, nơi người dân tổ chức nghi lễ cầu an, cầu mùa vào đầu năm với mong ước mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu. Cũng trong không khí đầu xuân ấy, lễ hội vật võ Liễu Đôi diễn ra từ ngày 5 đến ngày 10 tháng Giêng âm lịch, nổi bật với các màn vật dân tộc và võ cổ truyền, thể hiện tinh thần thượng võ và truyền thống rèn luyện thân thể của người dân địa phương.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố cầu mùa và thượng võ, nhiều lễ hội khác còn gắn với tín ngưỡng và lịch sử vùng đất. Lễ hội đền Áp Lãng gắn với niềm tin trấn giữ cửa ngõ đường thủy cổ, mang ý nghĩa bảo hộ và che chở cho cuộc sống bình yên của cộng đồng. Trong khi đó, hội đền Giáp Nhất lại là lễ hội đầu năm nhằm cầu phúc, cầu bình an cho cả làng. Tất cả những lễ hội này hòa quyện với nhau, góp phần làm phong phú thêm bức tranh lễ hội xuân Ninh Bình và giúp du khách hiểu sâu hơn về chiều sâu văn hóa bản địa.
3. Kinh nghiệm du lịch lễ hội xuân Ninh Bình
Tham gia lễ hội xuân Ninh Bình là một trải nghiệm đáng nhớ. Tuy nhiên, để chuyến đi trọn vẹn và thuận lợi, bạn nên chuẩn bị trước một số thông tin và lưu ý cần thiết.
3.1. Thời gian lý tưởng để tham gia lễ hội tại Ninh Bình
Cao điểm lễ hội xuân ở Ninh Bình thường kéo dài từ tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch. Khi đó, hàng loạt lễ hội lớn như Bái Đính, Hoa Lư và Tràng An lần lượt diễn ra. Trong khoảng thời gian này, không khí lễ hội rộn ràng bao trùm khắp vùng đất Cố đô, thu hút đông đảo du khách thập phương về hành hương, chiêm bái và tham quan.
Mùa xuân là mùa lễ hội tại Ninh Bình. (Nguồn: Sưu tầm)
Các ngày chính hội thường rơi vào mùng 6, mùng 10 hoặc ngày rằm, vì vậy lượng khách đổ về rất đông, đặc biệt vào dịp cuối tuần. Để có trải nghiệm trọn vẹn và thoải mái hơn, bạn nên khởi hành từ sáng sớm. Đây không chỉ là lúc không gian còn yên tĩnh, linh thiêng nhất mà còn thuận lợi cho việc tham gia nghi lễ, vãn cảnh và chụp những bức ảnh đẹp trong ánh nắng đầu ngày.
3.2. Lưu ý khi tham gia lễ hội truyền thống
Khi tham gia lễ hội xuân Ninh Bình, trang phục là yếu tố cần được đặc biệt lưu ý. Du khách nên lựa chọn quần áo lịch sự, kín đáo và gọn gàng để phù hợp với không gian tâm linh và nghi lễ truyền thống. Cách ăn mặc đúng mực không chỉ thể hiện sự tôn trọng đối với nơi thờ tự mà còn giúp bạn hòa nhập tự nhiên hơn vào không khí trang nghiêm của lễ hội.
Bên cạnh đó, khi vào đền chùa, bạn cần giữ trật tự, không chen lấn, không nói lớn tiếng và xếp hàng đúng quy định khi dâng hương. Việc ứng xử văn minh, tôn trọng nghi lễ truyền thống kết hợp với ý thức giữ gìn vệ sinh chung, bảo vệ cảnh quan sẽ góp phần tạo nên hình ảnh đẹp cho du lịch Ninh Bình, đồng thời mang lại trải nghiệm trọn vẹn và ý nghĩa hơn cho chính bạn.
3.3. Gợi ý kết hợp lễ hội và tham quan
Một trong những điểm hấp dẫn nhất của du lịch lễ hội xuân Ninh Bình là khả năng kết hợp hài hòa giữa hành hương tâm linh và khám phá danh thắng. Du khách có thể bắt đầu ngày mới bằng việc tham gia lễ hội Chùa Bái Đính, chiêm bái không gian Phật giáo linh thiêng, rồi tiếp tục hành trình đến Tràng An hoặc Tam Cốc để thưởng ngoạn cảnh núi non, sông nước đặc trưng của vùng đất Cố đô. Sau đó, việc dạo quanh cố đô Hoa Lư sẽ giúp chuyến đi thêm chiều sâu lịch sử, khi những câu chuyện về vua Đinh, vua Lê và kinh đô xưa được tái hiện sống động qua từng di tích.
Cảnh về đêm tại Quảng trường Thời Đại. (Nguồn: Sưu tầm)
Nếu có thêm thời gian, du khách có thể ghé Quảng trường Thời Đại tại Sun Urban City để check-in và tận hưởng không gian đô thị hiện đại. Đây là điểm dừng chân lý tưởng để lưu lại những bức ảnh đẹp, thư giãn và cảm nhận nhịp sống sôi động đối lập thú vị với không gian lễ hội truyền thống. Sự kết hợp giữa lễ hội xuân Ninh Bình và trải nghiệm check-in tại Quảng trường Thời Đại mang đến một hành trình đa sắc thái, giúp chuyến du xuân trở nên trọn vẹn và đáng nhớ hơn.
Lễ hội xuân Ninh Bình không chỉ là sinh hoạt văn hóa thường niên mà còn là linh hồn của du lịch địa phương. Mỗi lễ hội mang một câu chuyện riêng, gắn với lịch sử, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Nếu ghé Ninh Bình vào mùa xuân, bạn đừng bỏ lỡ cơ hội hòa mình vào không gian lễ hội truyền thống đặc sắc. Đây chính là cách trọn vẹn nhất để cảm nhận chiều sâu văn hóa và vẻ đẹp tâm linh của vùng đất Cố đô.