1. Giới thiệu về lễ hội chùa Bích Động
1.1. Lễ hội chùa Bích Động diễn ra ở đâu, khi nào?
Chùa Bích Động sở hữu thế núi đá vôi, sông lúa hài hòa và được mệnh danh Nam thiên đệ nhị động. (Nguồn: Sưu tầm)
Lễ hội chùa Bích Động được tổ chức tại chùa Bích Động, thuộc phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ngôi chùa nằm trong quần thể danh thắng Tam Cốc – Bích Động, cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 7 km. Với vị trí dựa lưng vào núi đá vôi, phía trước là đồng lúa và dòng sông uốn lượn, chùa Bích Động từ lâu đã được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhị động”, chỉ đứng sau động Hương Tích của chùa Hương về vẻ đẹp tự nhiên kết hợp với kiến trúc tâm linh.
Thời gian diễn ra lễ hội chùa Bích Động thường vào mùa xuân, theo âm lịch, tập trung trong những ngày đầu năm mới. Cao điểm nhất thường rơi vào khoảng từ mùng 6 đến hết tháng Giêng, khi thời tiết dễ chịu, cây cối đâm chồi nảy lộc, rất thuận lợi cho việc du xuân, vãn cảnh. Trong suốt thời gian diễn ra lễ hội, chùa đón tiếp đông đảo người dân địa phương, Phật tử và du khách thập phương từ nhiều tỉnh thành, đặc biệt là các đoàn hành hương kết hợp tham quan du lịch Ninh Bình.
1.2. Ý nghĩa văn hóa – tâm linh của lễ hội
Lễ hội chùa Bích Động mang ý nghĩa cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và bình an. (Nguồn: Sưu tầm)
Lễ hội chùa Bích Động mang đậm ý nghĩa cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình bình an, công việc hanh thông. Đối với người dân vùng Hoa Lư, lễ hội không chỉ là một sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc mà còn là dịp quan trọng để tưởng nhớ công đức của các bậc tiền nhân, những người đã có công khai sơn, lập chùa, gìn giữ và phát triển đời sống tâm linh cho cộng đồng.
Trong đời sống tinh thần của người dân Ninh Bình, lễ hội chùa Bích Động đóng vai trò như một điểm tựa văn hóa, nơi kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa con người với thiên nhiên và tín ngưỡng Phật giáo. Đồng thời, lễ hội còn góp phần quan trọng trong việc quảng bá hình ảnh du lịch văn hóa của Ninh Bình, giúp du khách hiểu sâu hơn về lịch sử, phong tục và nếp sống của người dân vùng cố đô.
2. Nguồn gốc và lịch sử lễ hội chùa Bích Động
2.1. Lịch sử hình thành chùa Bích Động
Chùa Bích Động là ngôi chùa cổ lâu đời, gắn liền vùng Trường Yên từng là kinh đô xưa. (Nguồn: Sưu tầm)
Chùa Bích Động là một ngôi chùa cổ có lịch sử lâu đời, gắn liền với dãy núi đá vôi Trường Yên – vùng đất từng là kinh đô của nhà Đinh và nhà Tiền Lê. Theo các tư liệu lịch sử, chùa được xây dựng từ thời Hậu Lê, khoảng thế kỷ XVII, do hai vị thiền sư Trí Kiên và Trí Thể khởi dựng. Ban đầu, chùa chỉ là một am nhỏ trong hang đá, sau đó dần được mở rộng và hoàn thiện thành quần thể gồm ba ngôi chùa: chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng, phân bố theo sườn núi.
Điểm đặc biệt của chùa Bích Động nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc nhân tạo và địa hình tự nhiên. Các hạng mục chùa được xây dựng dựa vào hang động, vách đá, tận dụng tối đa yếu tố tự nhiên mà không phá vỡ cảnh quan. Chính điều này tạo nên vẻ đẹp vừa hùng vĩ, vừa tĩnh tại, khiến du khách khi đặt chân đến đây dễ dàng cảm nhận được sự thanh thản trong tâm hồn.
2.2. Sự tích và quá trình hình thành lễ hội
Lễ hội chùa Bích Động hình thành từ Phật giáo và tín ngưỡng dân gian của người địa phương. (Nguồn: Sưu tầm)
Lễ hội chùa Bích Động ra đời gắn liền với tín ngưỡng Phật giáo và đời sống tâm linh dân gian của người dân địa phương. Ban đầu, lễ hội mang tính chất là ngày lễ lớn của làng, nơi người dân tụ họp về chùa để dâng hương, cầu an và tưởng nhớ công lao của các vị sư tổ. Trải qua thời gian, cùng với sự phát triển của du lịch Ninh Bình, lễ hội dần mở rộng quy mô, trở thành sự kiện văn hóa – tâm linh thu hút đông đảo du khách.
Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, lễ hội chùa Bích Động vẫn được gìn giữ và duy trì, có điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn nhưng vẫn giữ được tinh thần cốt lõi. Những nghi lễ truyền thống, các hoạt động văn hóa dân gian vẫn được tổ chức đều đặn, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể của địa phương.
3. Các nghi lễ và hoạt động chính trong lễ hội chùa Bích Động
3.1. Nghi lễ dâng hương và tế lễ truyền thống
Nghi lễ dâng hương là hoạt động quan trọng nhất trong lễ hội chùa Bích Động. Ngay từ sáng sớm, người dân và du khách đã tề tựu về chùa trong trang phục gọn gàng, chỉnh tề, tay cầm nén hương thơm, thành tâm cầu nguyện cho một năm mới bình an, may mắn. Không khí trong chùa trầm mặc, tiếng chuông chùa vang lên giữa núi rừng càng làm tăng thêm cảm giác linh thiêng.
Bên cạnh nghi lễ dâng hương, lễ tế truyền thống cũng được tổ chức với sự tham gia của các bô lão trong làng. Những nghi thức này mang ý nghĩa tri ân tiền nhân, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống nhân dân ấm no, hạnh phúc. Đối với du khách, việc được chứng kiến và hòa mình vào các nghi lễ truyền thống là một trải nghiệm đáng nhớ, giúp hiểu rõ hơn về văn hóa tâm linh của người Việt.
3.2. Các hoạt động văn hóa – nghệ thuật dân gian
Song song với các nghi lễ tâm linh, lễ hội chùa Bích Động còn có những hoạt động văn hóa – nghệ thuật dân gian mang đậm bản sắc Bắc Bộ. Tùy từng năm, du khách có thể bắt gặp các tiết mục hát chèo, múa lân, biểu diễn nhạc dân tộc hoặc những trò chơi dân gian quen thuộc. Không gian lễ hội vì thế trở nên sinh động nhưng vẫn giữ được sự chừng mực, không làm mất đi vẻ trang nghiêm vốn có của chốn cửa Phật.
Những hoạt động này không chỉ góp phần tạo nên không khí vui tươi cho lễ hội mà còn là cách để người dân địa phương gìn giữ và truyền lại các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.
4. Trải nghiệm dành cho du khách khi tham gia lễ hội
4.1. Những hoạt động du khách nên trải nghiệm
Đến với lễ hội chùa Bích Động, du khách nên dành thời gian tham gia dâng hương, vãn cảnh chùa và lắng nghe tiếng chuông ngân vang giữa núi non. Việc đi bộ từ chùa Hạ lên chùa Thượng, men theo những bậc đá rêu phong, vừa đi vừa ngắm cảnh thiên nhiên xung quanh, là một trải nghiệm nhẹ nhàng nhưng rất đáng giá.
Hòa mình vào không khí lễ hội đầu xuân, quan sát những nghi lễ truyền thống, trò chuyện với người dân địa phương cũng giúp du khách hiểu hơn về đời sống văn hóa nơi đây. Nhiều người lựa chọn lễ hội chùa Bích Động như một điểm khởi đầu cho hành trình du xuân, tìm lại sự cân bằng trong tâm hồn sau một năm bận rộn.
4.2. Check-in cảnh sắc chùa Bích Động mùa lễ hội
Cảnh sắc chùa Bích Động đẹp như tranh vẽ, trở thành điểm đến được giới trẻ yêu thích. (Nguồn: Sưu tầm)
Một trong những lý do khiến lễ hội chùa Bích Động được nhiều du khách trẻ yêu thích chính là cảnh sắc đẹp như tranh vẽ. Cổng tam quan cổ kính, chùa Hạ nằm bên hồ nước xanh trong, chùa Trung và chùa Thượng ẩn mình trong hang đá là những góc chụp ảnh được nhiều người lựa chọn.
Vào mùa lễ hội, khung cảnh nơi đây càng thêm phần nên thơ khi lúa ngoài đồng bắt đầu lên xanh, núi đá vôi in bóng xuống mặt nước, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình. Chỉ cần một chiếc máy ảnh hoặc điện thoại, du khách đã có thể ghi lại rất nhiều khoảnh khắc đẹp mà không cần quá nhiều kỹ thuật.
5. Gợi ý kết hợp tham quan các điểm đến gần lễ hội chùa Bích Động
Một lịch trình được nhiều du khách yêu thích khi về dự lễ hội chùa Bích Động là dành trọn buổi sáng cho không gian tâm linh và cảnh sắc nơi đây. Từ sáng sớm, khi sương còn bảng lảng trên những dãy núi đá vôi, du khách có thể thong thả bước qua cổng tam quan, dâng nén hương đầu năm và bắt đầu hành trình vãn cảnh từ chùa Hạ lên chùa Trung, chùa Thượng. Mỗi đoạn đường là một trải nghiệm riêng, khi thì đi qua hồ nước tĩnh lặng phản chiếu bóng núi, khi lại men theo những bậc đá phủ rêu xanh, mở ra khung cảnh đồng lúa và núi non trập trùng phía xa. Không khí lễ hội buổi sáng thường trang nghiêm nhưng không quá đông đúc, rất thích hợp để cảm nhận trọn vẹn sự thanh tịnh và linh thiêng của chùa Bích Động.
Buổi trưa, du khách có thể nghỉ ngơi, thưởng thức các món đặc sản địa phương với những quán ăn dân dã, không gian thoáng đãng, giá cả dễ chịu. Đến buổi chiều, hành trình tiếp tục với việc di chuyển sang Tam Cốc hoặc Tràng An – hai điểm đến nổi tiếng bậc nhất Ninh Bình. Ngồi thuyền xuôi theo dòng sông, chậm rãi ngắm nhìn núi đá vôi soi bóng xuống mặt nước, những hang động tự nhiên và cánh đồng lúa trải dài hai bên bờ mang đến cảm giác thư thái rất riêng. Khoảnh khắc đẹp nhất trong ngày thường là lúc hoàng hôn buông xuống, khi ánh nắng cuối ngày nhuộm vàng cả không gian sông nước, khép lại một ngày du xuân nhẹ nhàng nhưng trọn vẹn.
Với những du khách có quỹ thời gian dư dả hơn, chuyến đi hoàn toàn có thể được mở rộng thành hành trình 2 – 3 ngày, kết hợp tham quan các điểm đến lân cận. Ngay gần chùa Bích Động là Tam Cốc – Bích Động, nơi du khách có thể ngồi thuyền xuôi theo dòng Ngô Đồng, ngắm nhìn cảnh núi non trùng điệp và những cánh đồng lúa hai bên bờ. Cố đô Hoa Lư cũng là điểm đến không thể bỏ qua, giúp du khách hiểu thêm về văn hoá lịch sử. Bên cạnh đó, du khách có thể ghé qua Sun World Ha Nam – một tổ hợp du lịch, vui chơi giải trí và tâm linh đang được nhiều du khách quan tâm. Việc kết hợp này giúp chuyến du xuân đầu năm trở nên trọn vẹn hơn, vừa có chiều sâu văn hóa, vừa có yếu tố nghỉ dưỡng, giải trí hiện đại.
Lễ hội chùa Bích Động không chỉ là một sự kiện văn hóa – tâm linh đơn thuần mà còn là cơ hội để du khách chậm lại, cảm nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, con người và những giá trị truyền thống vẫn đang được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nếu có dịp ghé Ninh Bình vào mùa xuân, đừng bỏ lỡ trải nghiệm lễ hội chùa Bích Động – một điểm hẹn bình yên giữa lòng non nước cố đô.
